ABD Hükümet Kapanması (Government Shutdown) Nedir?

Önemli Noktalar:

• ABD hükümet kapanması, Kongre’nin federal kurumlara zamanında harcama yetkisi (ödenek/appropriation) verememesi nedeniyle, fonu kesilen kurumların bazı faaliyetleri yasal zorunlulukla durdurmasıdır; “devletin tamamen durması” anlamına gelmez.
• Etkisi kapanmanın süresine ve kapsamına bağlıdır: Kısa süreli kapanmalar çoğunlukla sınırlı ve geçici belirsizlik yaratırken, uzayan kapanmalar ekonomik aktiviteyi, veri akışını ve risk primini etkileyerek piyasada oynaklığı artırabilir.
• Kripto varlıklara etkisi genellikle dolaylıdır: Shutdown’un kendisinden çok, yarattığı risk iştahı dalgalanması ve makro belirsizlik kanalı üzerinden kripto dahil pek çok varlık sınıfında volatiliteyi artırabilir.

ABD’de “hükümet kapanması” ifadesi, ülkenin tamamen yönetilemez hale gelmesi ya da devletin tüm işleyişinin durması anlamına geliyor gibi algılanabiliyor. Oysa teknik olarak çok daha spesifik bir durumu tarif eder: Kongre federal kurumların belirli bir dönem boyunca harcama yapabilmesi için gerekli ödenek (appropriation) yasalarını zamanında çıkaramazsa, fonu kesilen kurumlar kanunen bazı faaliyetlerini durdurmak zorunda kalır. Bu yüzden kapanma çoğu zaman “kısmi” olur; devletin bazı parçaları yavaşlarken bazıları çalışmaya devam eder.

Kapanma neden olur?

ABD’de federal harcamalar iki ana kümeye ayrılır. Bir kısmı her yıl Kongre’nin onayladığı “takdirî” harcamalardır; bakanlıkların ve birçok kurumun operasyon bütçeleri bu kategoriye girer. Diğer kısım ise yasa gereği otomatik işleyen “zorunlu” harcamalardır; örneğin bazı sosyal programlar bu tarafta yer alır. Hükümet kapanması dediğimiz kriz, özellikle takdirî harcamaların fonlanmasında yaşanan siyasi tıkanıklıkla ortaya çıkar.

Kongre, mali yıl başladığında (ABD’de genellikle 1 Ekim) federal kurumlara harcama yetkisi veren ödenek yasalarını ya da geçici bir çözüm olan Continuing Resolution (CR) türü geçici finansman düzenlemelerini zamanında çıkaramazsa, fonu kesilen kurumlar “para harcamaya devam edemez.” Buradaki kritik nokta, bunun bir tercih değil, yasal bir zorunluluk olmasıdır.

ABD’de Anti-Deficiency Act adı verilen çerçeve, kurumların Kongre tarafından açık bir harcama yetkisi olmadan yükümlülük altına girmesini ya da harcama yapmasını yasaklar. Bu nedenle “fon yoksa iş de yok” prensibi, manşetlerden bağımsız olarak, bürokrasiyi fiilen frenler.

“Hükümet kapandı” denince pratikte ne kapanır?

“Hükümet kapanması” bir düğmeye basılıp ülkenin tüm kamu hizmetlerinin aynı anda durması değildir. Pratikte iki kategori oluşur: Fon kesildiği için durması gereken faaliyetler ve “istisna” kapsamında devam eden faaliyetler.

Fon kesilen alanlarda, birçok kurum rutin idari işlerini askıya alır ya da minimum seviyeye indirir. Örneğin bazı başvuru/ruhsat süreçleri yavaşlayabilir, kurumların iç işleyişi (onay süreçleri, raporlama, proje değerlendirme, bazı denetimler) durabilir, kamu kurumlarının ürettiği bazı istatistik ve raporlar gecikebilir. Bu gecikmeler özellikle yatırımcı açısından önemlidir; çünkü piyasaların beslendiği veri akışı zayıfladığında belirsizlik artar.

Çalışanlar tarafında ise iki farklı statü görülür. Bazı personel “non-essential” kapsamına alınıp furlough denilen zorunlu uzaklaştırma (ücretsiz izin benzeri bir durum) sürecine girebilir. Buna karşın “kritik” kabul edilen hizmetleri sürdüren personel çalışmaya devam eder. Sonuç olarak kamu hizmeti “yavaşlar”, ama tamamen “yok olmaz”.

Peki, ne devam eder?

Kapanma sırasında devam eden işler iki sebepten sürer. Birincisi, bazı faaliyetler hayat ve mülk güvenliği gibi gerekçelerle “istisna” kapsamında değerlendirilir ve kurumlar minimum kadroyla bu hizmetleri sürdürür. İkincisi, bazı programların finansmanı takdirî ödeneklere değil, farklı yasal mekanizmalara dayanır; bu tür kalemler kapanmadan daha az etkilenebilir.

Bu yüzden “hükümet kapandı” başlığı ile “ABD’de her şey durdu” sonucu arasında otomatik bir eşitlik kurmak doğru olmaz. Kapanmanın etkisi, hangi ödenek başlıklarının geçmediğine, hangi kurumların fonunun kesildiğine ve kapanmanın ne kadar sürdüğüne göre değişir.

Hükümet neden kapalı kalır?

Kapanmanın sürmesi, teknik bir sorundan çok siyasi uzlaşmazlığın uzamasıdır. Kongre’nin iki kanadı (Temsilciler Meclisi ve Senato) ve Başkanlık makamı, bütçenin büyüklüğü, harcama kalemlerinin dağılımı ve kimi zaman bütçe dışı politika şartları üzerinde anlaşamazsa, geçici finansman ya da kalıcı ödenek yasaları çıkmaz. Çıkmadıkça da fon kesilen kurumlar “tam kapasite” çalışamaz.

Kapanmayı bitiren şey, piyasa ya da kamuoyu baskısı değil; hukuken çok net bir adımdır: İlgili finansman düzenlemesinin Kongre’den geçmesi ve Başkan tarafından imzalanması.

Kısa sürerse ne olur?

Kapanma 1–3 gün gibi kısa bir süreyle sınırlı kalırsa, etkiler çoğu zaman “operasyonel sürtünme” düzeyinde hissedilir. Bazı süreçler yavaşlar, kimi raporlar gecikebilir, kamu çalışanlarının bir kısmı kısa süreli furlough’a alınabilir. Finansal piyasalarda ise bu tür kısa kapanmalar genellikle büyük trendleri tek başına değiştirmez; daha çok “manşet riski” ve kısa süreli belirsizlik fiyatlaması yaratır.

Bunun nedeni basittir: Piyasalar çoğu zaman aynı anda enflasyon, büyüme, merkez bankası patikası, şirket kârlılıkları gibi daha büyük sürücüleri fiyatlar. Kapanma kısa kaldığında, bu ana sürücüler üzerinde kalıcı bir hasar oluşmaz.

Uzarsa ne olur?

Kapanma haftalara uzarsa etkiler birikir ve ekonomik kanallara daha net yansımaya başlar. İlk etki, kamu hizmetlerinde yaşanan aksamanın ekonomideki “iş yapma hızını” düşürmesidir. Devletle iş yapan yükleniciler ve kontratörler için tahsilat ve operasyon akışı zorlaşabilir; bazı projeler ertelenebilir. Kamu çalışanlarının bir kısmı gelir belirsizliği yaşadıkça tüketim davranışı üzerinde baskı oluşabilir. Bu, büyüme görünümünde aşağı yönlü revizyonları tetikleyebilir.

İkinci önemli kanal, ekonomik veri akışının bozulmasıdır. Bazı istatistiklerin gecikmesi, piyasanın “fiyat keşfi” sürecini zorlaştırır. Yatırımcılar büyüme ve enflasyon hakkında daha az bilgiyle pozisyon almak zorunda kalır; bu da oynaklığı artırabilir. Kapanma bittiğinde biriken verilerin aynı dönemde gelmesi ise tam tersine hızlı yeniden fiyatlamalara yol açabilir. Diğer bir yandan bu verilere duyulan güven ilk başta zedelenmiş de olabilir.

Üçüncü kanal ise güven ve risk primi boyutudur. Burada kritik bir ayrım yapmak gerekir: Hükümet kapanması, tek başına “ABD borcunu ödeyemez” anlamına gelmez. Borç tavanı ve temerrüt tartışmaları farklı bir mekanizmadır. Ancak uzun süren siyasi tıkanıklık, yatırımcı algısında “yönetim riski” başlığını büyütebilir. Bu da riskten kaçış dönemlerinde daha savunmacı pozisyonlanmayı ve volatilitenin yükselmesini beraberinde getirebilir.

“Shutdown” ile borç tavanı/temerrüt riski aynı şey değildir

Bu konu finansal çerçevede en sık karıştırılan başlıktır. Shutdown, harcama yetkisinin zamanında çıkmaması nedeniyle bazı kurumların fon bulamaması ve belirli işlerin durmasıdır. Borç tavanı (debt ceiling) tartışmaları ise Hazine’nin mevcut yükümlülüklerini ödeyebilmek için borçlanma kapasitesinin sınıra dayanmasıyla ilgilidir. İkisi farklı dinamikler taşır, piyasa etkileri de bu yüzden farklılaşır.

Piyasalar neden shutdown haberini izler?

Yatırımcıların shutdown’a bakarken takip ettiği şey “kapanma oldu mu?”dan ziyade “kapanma hangi kanallardan risk üretiyor?” sorusudur. Kapanma uzuyorsa, büyüme beklentisi zayıflayabilir; veri akışı bozulursa belirsizlik artabilir, siyasi uzlaşmazlık derinleşirse risk primi yükselip kısa vadeli dalgalanmalar büyüyebilir. Bu üç kanal, hisse senedi, tahvil ve dolar likiditesi gibi alanlarda dolaylı etkiler yaratabilir.

Kripto varlıklara dolaylı bağ: Nereden kesişebilir?

Hükümet kapanmasının kripto piyasasına doğrudan bir “mekanik” etkisi yoktur; kriptoyu tek başına shutdown belirlemez. Ancak dolaylı kesişim mümkündür.

Kapanma uzadığında piyasalarda risk iştahı dalgalanır. Kripto varlıklar da çoğu zaman “yüksek volatilite” sınıfında değerlendirildiği için, riskten kaçış dönemlerinde baskı görebilir; risk iştahının hızla yükseldiği dönemlerde ise daha güçlü tepki verebilir. Buna ek olarak, veri akışının bozulması Fed beklentilerini ve dolar likiditesi algısını daha oynak hale getirebilir; bu da kripto dahil pek çok varlıkta volatiliteyi artıran bir zemin oluşturur.

Bu noktada dikkat edilmesi gereken şey şudur: Buradaki ilişki “shutdown → kripto kesin yükselir/düşer” gibi deterministik bir bağ değildir. Daha çok “makro belirsizlik ve risk iştahı” üzerinden dolaylı bir etkileşimden söz ederiz.

ABD hükümet kapanması, devletin tamamen durması değil; Kongre’nin zamanında finansman sağlayamaması sonucu fonu kesilen kurumların, yasal zorunluluk nedeniyle bazı faaliyetleri durdurmasıdır. Kısa sürerse etkisi çoğunlukla sınırlı kalır ve daha çok manşet kaynaklı belirsizlik yaratır. Uzarsa ise ekonomik aktivite, veri akışı ve risk primi üzerinden piyasalara daha belirgin yansıyabilir. Yatırımcı açısından kritik olan, kapanmanın “varlığı” değil; kapsamı, süresi ve belirsizliğin hangi kanallardan büyüdüğüdür.